સંતોક બા

તારીખ:૦૯-૦૨-૨૦૧૬
સ્થળ: ભરવાડવાસ - નવઘણભાઈની ડેરી

જાન્યુઆરી મહિનો પૂરો થયો અને સમયસર પગાર બેંકમાં જમા થયો એટલે હું મારા નિયમ પ્રમાણે બીલ ચૂકવી દઉં. બસ એ જ નિત્યક્રમરૂપે હું નવઘણભાઈની ડેરી પર ગયો. મન મળી ગયા હોવાથી બીલ ચુકવવાની સાથે સાથે એકાદ કલાકની બેઠક થાય તે અમારા માટે સ્વાભાવિક છે. અમારી મિત્રતા થવા પાછળ ઘણા કારણો છે પણ એક મુખ્ય કારણ કહું તો અમે મનના મેલા નથી એટલે અમારી જામે છે. નવઘણભાઈની એક વાત મને ખૂબ ગમે - સત્યને સત્ય તરીકે સ્વીકારે એ જ સાચો માણસ. આ વાત મને ખૂબ ગમે વળી તેમના વર્તનમાં પણ આ જ વાત જોવા મળે.
મૂળ વાત પર આવું તો તે દિવસે અમે બેઠા હતાં. એવામાં લગભગ ૯૦+ ઉંમરના એક "બા" આવ્યા. મેલા અને ફાટેલા કપડા, અસ્તવ્યસ્ત વાળ, શરીરમાંથી એક પ્રકારની ગંધ આવે,ઉમરના કારણે સાથ ન આપતું તેમનું જર્જરિત શરીર, ચામડી અને હાડકાને કોઈ સંબંધ ન હોય તેવી કૃષ કાયા અને તેમની પ્લાસ્ટિકની ૩-૪ થેલીઓ.
મહા મહેનત પછી એકાદ-બે થેલી ખોલી અને ખૂબ જ ધ્યાનપૂર્વક થોડી નોટ અને ઘણું બધું ચિલ્લર કાઢ્યું - એમ સમજોને જાણે મરણમૂડી કાઢી. ધીમે ધીમે તેઓ ગલ્લા નજીક આવ્યા અને બધા પૈસા નવઘણભાઈ સામે મૂકી દીધા. ભાંગીતૂટી ભાષામાં તેમણે નવઘણભાઈને બધા પૈસા ગણવા કહ્યું અને બધા પૈસાની સામે મોટી નોટ આપવાની વાત કરી. અનાયાસે મારી નજર તેમના પર હતી અને બીજે ક્યાંક જોવાનું મન પણ થતું ન હતું. થોડીવાર મનમાંને મનમાં બબડાટ કરતાં રહ્યા અને આમતેમ જોતા રહ્યાં. નવઘણભાઈએ પૈસા ગણ્યા - બે વાર ગણ્યા અને કહ્યું "માજી ૭૦૦માં ૧૦ ઓછા છે." એમ કહી તેમણે ૭૦૦ રૂપિયા આપ્યા.
ત્યાં સુધીમાં મારાથી રહેવ્યું નહી - તેમની પરિસ્થિતિ તો સમજી શકાય તેવી જ હતી તેમ છતાં મેં પૂછ્યું, : બા તમને કેટલા વર્ષ થયા? તેમનો જવાબ હતો - ભાઈ જેટલા થયા હોય એટલા - બસ હવે તો આ ખોડિયામાંથી જીવ નીકળવાની રાહ જોઈ રહી છું.
હું તેમની સામે જોઈ રહ્યો. તેઓ શાંત હતાં. ડેરીની બહાર નીચે બેસી ગયા અને પોતાની પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં ૭૦૦ રૂપિયા મુકવા લાગ્યા. મારું મન અશાંત થઇ ગયું હતું. થોડી વાર પછી તેઓ બોલ્યા - બે દીકરા છે. લાખ રૂપિયાના દીકરા છે ભાઈ. મારું ખૂબ ધ્યાન રાખે. પણ વહુઓ માથાભારે છે. દીકરા થોડા આઘાપાછા થાય તો વહુઓ ખાવા પણ ન આપે. આ ઉંમરે ભીખ માંગવી પડે છે પણ શું થાય જીવ નીકળતો નથી. હું સાંભળતો રહ્યો. તેમણે વચ્ચે શ્વાસ લીધો અને ફરી બોલવાનું શરુ કર્યું. ત્રણ વર્ષ પહેલા મારા  ડોસા  જતા રહ્યા. હું એકલી  પડી ગઈ. શું કરું? આજીવન સાથે રહ્યા પણ છેલ્લે છેલ્લે તે આગળ થઇ ગયા. આખી જીંદગી ભીખ માંગીને જીવ્યા અને મને એકલી મુકીને ચાલ્યા ગયા. આ શરીર હવે ચાલતું નથી. ગોઠણથી પણ ઉપર સુધી પોતાનું પહેરણ ઊંચું કરીને મને તેમણે પોતાનો ઘા બતાવ્યો - એક પાટો બાંધ્યો હતો - થોડું લોહી રીસતું હતું. આ દર્દ મટતું નથી દીકરા અને કોઈ ડોક્ટર જોવા પણ તૈયાર નથી. તેમની આંખો ભીની થઇ ગઈ અને હું પણ અંદરથી ઢીલો પડી ગયો હતો.

ફરી થોડો શ્વાસ લીધો અને બોલવા લાગ્યા - હવે ખાઈ શકાતું નથી, બસ દૂધ કે છાસ પીને શરીરને ઢસડી રહી છું. ત્યાં જ તેમણે કહ્યું - મને કંઈ ઠંડુ પીવડાવશો? નવઘણભાઈએ એક કોલ્ડડ્રીંક આપ્યું. તેઓ ધીમે ધીમે પીવા લાગ્યા.
મેં પૂછ્યું બા! તમારું ગામ કયું? તેમના ચહેરા પર થોડી ખુશી આવી - મારું ગામ ભાવનગર દીકરા. મેં ફરી પૂછ્યું બા! તમારું નામ? હવે તેમને રડવું આવી ગયું. આંખમાં આંસુ સાથે અને એકદમ રડમસ અવાજે બોલ્યા - મારું નામ સંતોક. કેમ રડો છો બા? દીકરા આજે કેટલાય વર્ષો પછી મેં કોઈને મારું નામ કહ્યું. વર્ષો પછી  મારું સંતોક છે તે બોલી ત્યારે જાણે મારા નામે પણ મારો સાથ છોડી દીધો હોય તેવું લાગ્યું. મને મારું જ નામ આજે નવું લાગે છે. મેં કશું પણ વિચાર્યા વગર પર્સમાંથી ૧૦૦ ની નોટ કાઢીને તેમના હાથમાં આપી. અલા ભાઈ આ તો ૧૦૦ રૂપિયા છે. મેં કહ્યું રાખો બા તમારા માટે જ છે. ખુશ પણ થયા  અને રડતા પણ રહ્યા. થોડી વાર પછી તેઓ ફરી પોતાની પેલી પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં પૈસા મુકવા લાગ્યા. બસ એક વાક્ય બોલ્યા - દીકરા તે મને સાડલો પહેરાવ્યો. હું  તેમની સામે જોઈ રહ્યો. તેઓ વધુ વાત કરવા ઈચ્છતા ન હતાં. ધીમે ધીમે શરીરને ટેકો આપતા આપતા તેઓ ઉભા થયા અને ડેરી પર પડેલી ખારીબિસ્કીટ ના પેકેટ પર હાથ મુક્યો. મેં પૂછ્યું જોઈએ છે? તેમણે હા પડી. મેં કહ્યું લઇલો હું પૈસા આપી દઈશ.
અહોભાવથી તેઓ મારી સામે અને હું તેમની સામે જોઈ રહ્યો. જતા જતા તેમણે માત્ર આકાશ તરફ એક આંગળી કરી અને મને અંતરથી આશીર્વાદ જાણે આપી રહ્યા હોય તેમ જોઈ રહ્યા.
મને એક આત્મ સંતોષની લાગણી અનુભવાઈ અને ત્યાંથી ઘર તરફ ચાલી નીકળ્યો.